Blokkenspel: LEGO versus Sluban

Het afgelopen Pinksterweekend werd ik 2 keer geconfronteerd met het merk LEGO. Nee – dat is niet waar. Ik word elke dag wel 30 keer geconfronteerd met LEGO, als ik mijn nek breek over de stapels speelgoed in de kamer van de kinderen. Maar het afgelopen weekend vielen mij twee zaken extra op… Eén keer in de Top1Toys waar ik kennis maakte met het mij onbekende merk ‘Sluban’ en één keer bij mijn ouders, waar mijn kinderen speelden met mijn eigen LEGO van inmiddels zo’n 35-40 jaar oud.

Sluban? WTF is Sluban?

In de speelgoedwinkel viel mijn oog op een hele serie dozen met de bekende minifiguurtjes. De uitstraling van de dozen was nadrukkelijk anders dan de echte LEGO-dozen maar de producten die erop waren afgebeeld waren wel degelijk LEGO. Dacht ik. Maar naast de politie- en brandweerauto’s waren er ook erg veel voertuigen die ik nog nooit van LEGO had gezien: gevechtshelikopters, tanks en ander militair materieel… Iets dat niet echt bij LEGO past en dat klopte ook: het was geen LEGO maar Sluban. Een overduidelijk Chinees merk dat op basis van exact hetzelfde systeem als LEGO een alternatief in de markt heeft gezet. Tot mijn verbazing, want ik dacht dat LEGO haar belangen goed had beschermd via octrooien en patenten.

Zelfde systeem, aanzienlijk goedkoper

De producten van Sluban zijn aanzienlijk goedkoper dan vergelijkbare sets van LEGO. En dat is goed nieuws voor ouders met een wat kleinere beurs, want het origineel is toch af en toe wel erg duur. De blokjes passen ook naadloos op die van LEGO, je kunt ze dus ook goed samen gebruiken. En toch… het voelt toch een beetje als ‘vreemdgaan’.

De LEGO-defensie

Ik heb het even opgezocht en inderdaad: het LEGO-systeem is ‘vogelvrij’. Het laatste patent is in 1988 verlopen en sinds die tijd zijn er een aantal bedrijven met wisselend succes in deze markt gedoken. Het meest bekend is voor mij het Mega Bloks-systeem, maar dat heeft toch nog wel een eigen karakter. Sluban daarentegen is een bijna letterlijke kopie, inclusief de gezichten van de mini-figuren en zelfs de vormgeving van de bijbehorende bouw-instructie. Maar hoe bescherm je je merk in zo’n geval? Wat als patenten niet meer genoeg zijn?

Juridische wegen

Een patent is maar één vorm van juridische bescherming. Ook ná het verlopen van de patenten heeft LEGO met succes concurrenten weten aan te pakken via de rechter, vaak op basis van copyrights. Een patent is een door de overheid verleend recht op het maken, beheren en beschermen van een uitvinding, in dit geval het systeem van in elkaar passende blokken. Dit moet dus aangevraagd en verleend worden. Een auteursrecht of copyright is een automatisch recht dat een maker krijgt zodra hij of zij iets creëert. Het geeft de maker recht om te bepalen hoe, waar of wanneer het gecreëerde openbaar gemaakt of verveelvoudigd wordt. Op veel specifieke LEGO-onderdelen is dat recht dus nog steeds aanwezig, ook al is het systeem als geheel inmiddels niet meer beschermd.

Authenticiteit en trouw

Ja, daar is ‘ie weer: ‘authenticiteit’. Ook dat is een krachtig instrument voor de bescherming van je merk. Zoals LEGO: een sterk merk dat al decennia lang vertrouwd en nabij is. Ik zie nu mijn kinderen bij mijn ouders thuis spelen met de LEGO waar ik en mijn broertje zelf mee hebben gespeeld. Natuurlijk zijn er inmiddels een hoop vormen en toepassingen bijgekomen maar de essentie blijft hetzelfde. En heeft bij mij in ieder geval een gevoel van trouw gevestigd waardoor ik me nu bijna schuldig voel als ik voor Sluban zou kiezen…

Kwaliteit

Eerlijk is eerlijk: het setje Sluban dat ik gekocht heb was niet slecht. Duidelijke instructie, alle onderdelen zaten in het zakje, het ziet er redelijk uit en het past inderdaad op de bestaande LEGO-blokjes. Maar toch… De kwaliteit is echt merkbaar minder dan LEGO. De afwerking is minder goed verzorgd (je ziet en voelt de ‘gietpuntjes’), de armpjes van de mini-figuren gaan er snel af, je moet nog veel stickers zelf plakken en het is over het algemeen wat minder degelijk. En dus heeft LEGO een andere krachtige troef in handen: door het handhaven van een bepaald kwaliteitsniveau kan het merk het prijsverschil in ieder geval voor een deel billijken. Je wil als ouder toch ook het gevoel hebben dat iets koopt dat niet volgende week al weer kapot is…

Innovatie

De meest waardevolle vorm van bescherming is echter gelegen in de voorwaartse kracht van het merk LEGO. Als ze de afgelopen 40 jaar niet heel veel verder waren gekomen dan de bekende setjes, hadden ze het nu waarschijnlijk ook afgelegd. Maar juist LEGO is bij uitstek met zijn tijd meegegaan. Ze kopen voor veel geld licenties om Star Wars-, Harry Potter- en Cars-sets te mogen maken. Ze hebben een leuke lijn bord- en gezelschapsspellen op basis van LEGO-blokjes in de markt gezet. En de laatste innovatie, de Ninjago-figuurtjes waarmee kinderen ook een moderne vorm van knikkeren kunnen spelen, is volgens de analisten de reden dat LEGO in 2011 de grootste winst ooit heeft behaald…

Dus. Een patent is sterk, maar niet de enige vorm van bescherming. Je kunt je merk zowel in de rechtszaal, in het laboratorium, in de hoofden als in de harten van je consumenten beschermen!

Tot zover. Ik ga een politiebureau bouwen waar de ridders in kunnen wonen als ze met de helikopter van de brandweer aan komen vliegen.